{"id":2327,"date":"2023-11-23T12:51:52","date_gmt":"2023-11-23T11:51:52","guid":{"rendered":"http:\/\/mikrobiotop.pl\/?p=2327"},"modified":"2023-11-23T13:28:05","modified_gmt":"2023-11-23T12:28:05","slug":"iwiecinski-las-ochrona-nieprzecietnych-walorow-przyrodniczych-czy-droga-ku-przecietnosci","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/mikrobiotop.pl\/index.php\/2023\/11\/23\/iwiecinski-las-ochrona-nieprzecietnych-walorow-przyrodniczych-czy-droga-ku-przecietnosci\/","title":{"rendered":"Iwi\u0119ci\u0144ski Las – ochrona nieprzeci\u0119tnych walor\u00f3w przyrodniczych czy droga ku przeci\u0119tno\u015bci?"},"content":{"rendered":"\n

S\u0142awomir Zieli\u0144ski<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Abstrakt: <\/strong>W Iwi\u0119ci\u0144skim Lesie nad jez. Bukowo na Wybrze\u017cu S\u0142owi\u0144skim (NW Polska) wykonano w 2015 r. pilota\u017cowe obserwacje entomologiczne oraz analiz\u0119 zasob\u00f3w rozk\u0142adaj\u0105cego si\u0119 drewna i mikrosiedlisk nadrzewnych. Stwierdzono wyst\u0119powanie interesuj\u0105cego faunistycznie i ochroniarsko zgrupowania chrz\u0105szczy saproksylicznych, a w nim gatunk\u00f3w rzadkich b\u0105d\u017a unikatowych dla p\u00f3\u0142nocnej Polski. \u015arednia zasobno\u015b\u0107 rozk\u0142adaj\u0105cego si\u0119 drewna wynios\u0142a 12,1 m\u00b3\/ha, za\u015b wska\u017anik zag\u0119szczenia mikrosiedlisk nadrzewnych 11,5 mikrosiedliska\/ha. Podano informacj\u0119 o innych walorach przyrody, ale tak\u017ce o jej zagro\u017ceniach. Wskazano na nasilenie w ostatnich latach oddzia\u0142ywa\u0144 gospodarki le\u015bnej. Zaproponowano obj\u0119cie ca\u0142ego obszaru Iwi\u0119ci\u0144skiego Lasu ochron\u0105 rezerwatow\u0105, z zaniechaniem wykonywania dzia\u0142a\u0144 stricte gospodarczych.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142owa kluczowe: <\/strong>martwe drewno, bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 ekosystem\u00f3w le\u015bnych, mikrosiedliska nadrzewne, chrz\u0105szcze saproksyliczne, Gnorimus<\/em> variabilis<\/em>, Stictoleptura scutellata. Hylis foveicollis, Eucnemis capucina, Limenitis camilla<\/em><\/p>\n\n\n\n

Keywords: <\/strong>deadwood, forest biodiversity, forest microhabitats, saproxylobiontic beetles, Gnorimus<\/em> variabilis<\/em>, Stictoleptura scutellata, Hylis foveicollis, Eucnemis capucina, Limenitis camilla<\/em><\/p>\n\n\n\n

Wst\u0119p<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Iwi\u0119ci\u0144ski Las nad jez. Bukowo na Wybrze\u017cu S\u0142owi\u0144skim mo\u017cna wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie okre\u015bli\u0107 mianem jeszcze funkcjonuj\u0105cego post-holoce\u0144skiego refugium unikatowej flory i fauny. Jej niekt\u00f3re elementy wykazano jak dot\u0105d w\u015br\u00f3d wsp\u00f3\u0142tworz\u0105cych ten ekosystem w\u0105trobowc\u00f3w, ro\u015blin naczyniowych i owad\u00f3w. Ci\u0105gle jeszcze nieprzeci\u0119tny przyrodniczo charakter tego obszaru to wynik nie tylko lokalnych uwarunkowa\u0144 fizjograficznych i ekologicznych, ale i prowadzenia w ubieg\u0142ym wieku do\u015b\u0107 ekstensywnej gospodarki le\u015bnej, kt\u00f3r\u0105 cechowa\u0142o m.in. pozostawianie  wiekowych \u017cywych drzew, zw\u0142aszcza buk\u00f3w i d\u0119b\u00f3w szypu\u0142kowych w cz\u0119\u015bci p\u0142at\u00f3w tego kompleksu le\u015bnego. Na ile te zaniechania wynika\u0142y z generalnie trudnego tu  gospodarczo terenu, na ile za\u015b ze \u015bwiadomych pro-ochronnych postaw zarz\u0105dcy obszaru tj. PGL Lasy Pa\u0144stwowe, trudno oceni\u0107. Pozostaje jednak faktem, \u017ce ten cenny nie tylko w skali strefy nadmorskiej, ale i co najmniej ca\u0142ego Pomorza obiekt, zmierza ku gospodarczej przeci\u0119tno\u015bci. G\u0142\u00f3wnym tego powodem jest prowadzenie w ostatnich latach sztampowej gospodarki le\u015bnej, kt\u00f3rej kilka aspekt\u00f3w cechuj\u0105cych \u201ezwyk\u0142e\u201d lasy gospodarcze wskazano w tym artykule.<\/p>\n\n\n\n

Teren bada\u0144<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Iwi\u0119ci\u0144ski Las to kompleks le\u015bny las\u00f3w Skarbu Pa\u0144stwa o powierzchni ok. 350 ha, po\u0142o\u017cony w wojew\u00f3dztwie <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ryc. 0. Iwi\u0119ci\u0144ski Las na mapie topograficznej.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

zachodniopomorskim, na p\u00f3\u0142nocny - wsch\u00f3d od Koszalina w gminie Sian\u00f3w. W ramach PGL Lasy Pa\u0144stwowe administracyjnie podlega Nadle\u015bnictwu Karnieszewice. W po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci obiektu znajduje si\u0119 niewielki (ok. 0,9 ha) p\u0142at lasu prywatnego. Z punktu widzenia historycznego oraz charakteru przyrodniczego tego ekosystemu to klasyczne refugium \u2013 jedna z nielicznych na tym obszarze \u201ewysp le\u015bnych\u201d \u2013 pozosta\u0142o\u015bci po holoce\u0144skich lasach porastaj\u0105cych onegdaj przestrze\u0144 strefy nadmorskiej (Przewo\u017aniak 2022). Iwi\u0119ci\u0144ski Las przylega od po\u0142udnia do w\u00f3d i zbiorowisk szuwarowych przymorskiego jez. Bukowo, a od wschodu, po\u0142udnia i we fragmencie po\u0142udniowo-zachodnim graniczy z terenami u\u017cytkowanymi rolniczo, g\u0142\u00f3wnie z polami i pastwiskami (Ryc. 1).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Dominuj\u0105c\u0105 formacj\u0105 le\u015bn\u0105 w tym obiekcie s\u0105 lasy wilgotne i bagienne, g\u0142\u00f3wnie olsy, ale i \u0142\u0119gi olszowe, w mozaice m.in. z p\u0142atami wilgotnych gr\u0105d\u00f3w oraz kwa\u015bnych buczyn, w tym w unikatowej postaci na p\u0142ytkim murszu (Pawlaczyk et al. 2016, Zieli\u0144ski 2015). Osobliwo\u015bci\u0105 florystyczn\u0105 s\u0105 tu liczne i wysoko liczebne populacje storczyka podkolana bia\u0142ego Platanthera bifolia<\/em> i pierwiosnki wynios\u0142ej Primula elator<\/em>. Z Iwi\u0119ci\u0144skiego Lasu podano wyst\u0119powanie na starym d\u0119bie unikatowego w\u0105trobowca miedzika tamaryszkowego Frullania tamarisci<\/em>, wcze\u015bniej uwa\u017canego za wymar\u0142y na ni\u017cu polskim (Pawlaczyk et al. ibidem).<\/p>\n\n\n\n

Metodyka bada\u0144 owad\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Badania przywo\u0142ane w tej pracy wykonano na zlecenie Klubu Przyrodnik\u00f3w. Dane terenowe zebrano w okresie 10 VII \u2013 25 VIII 2015 r.; uzupe\u0142niono je w dniu 18 VIII 2021 r. Poszukiwania gatunk\u00f3w i obserwacje mia\u0142y charakter pilota\u017cowego rozpoznania, nie za\u015b ca\u0142o\u015bciowej inwentaryzacji przyrodniczej. G\u0142\u00f3wn\u0105 metod\u0105 pozyskiwania informacji by\u0142o wypatrywanie owad\u00f3w w r\u00f3\u017cnych stadiach rozwojowych, tak\u017ce \u015blad\u00f3w ich aktywno\u015bci pokarmowej (\u017cerowisk) w trakcie jako\u015bciowych, tj. nie uj\u0119tych w ramy za\u0142o\u017ce\u0144 statystyki, obchod\u00f3w obszaru bada\u0144. Metoda ta wsparta by\u0142a stosowanioem siatki entomologicznej i siatki typu U oraz parasola entomologicznego (japo\u0144skiego). Analizowano ponadto mikrobiotopy pokarmowe, jak wspomniano wy\u017cej, ale i bytowe (drewno, dziuple, grzyby, wypluwki, odchody, inne), w tym pochodzenia antropogennego (porzucone butelki, puszki, folie, u\u017cywana odzie\u017c itp.). Przegl\u0105dano tak\u017ce sieci paj\u0119cze poszukuj\u0105c ofiar paj\u0105k\u00f3w oraz pu\u0142apki sto\u017ckowe wywieszone przez s\u0142u\u017cby le\u015bne. Prowadzono kilka hodowli larwalnych owad\u00f3w ksylobiontycznych dla uzyskania pewno\u015bci oznacze\u0144. Stanowiska gatunk\u00f3w, wizerunki niekt\u00f3rych Insecta, b\u0105d\u017a fakty przydatne w opracowaniu ekspertyz udokumentowano aparatem cyfrowym Canon EOS 550D z obiektywami EK 100mm f\/2,8L Macro IS USM, EFS 18-55mm oraz  EFS 10-18mm f\/4,5-5,6 IS STM. W przypadku jednego gatunku (Gnorimus variabilis<\/em>) uzyskano istotn\u0105 dodatkow\u0105 informacj\u0119 od pana le\u015bniczego le\u015bnictwa Iwi\u0119cino. Koordynaty stanowisk wyst\u0119powania szczeg\u00f3lnie cennych przyrodniczo gatunk\u00f3w odnotowano przy u\u017cyciu GARMIN GPS MAP62. Podane s\u0105 one w manuskrypcie \u017ar\u00f3d\u0142owym (Zieli\u0144ski 2015). Starano si\u0119 ogranicza\u0107 do absolutnie niezb\u0119dnego minimum stosowanie letalnych metod uzyskiwania informacji o obecno\u015bci gatunk\u00f3w. W ramach takiego podej\u015bcia stosowano np. zasad\u0119 minimalizacji ingerencji w mikro\u015brodowiska, np. w stref\u0119 podkorow\u0105 drzew i krzew\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Metodyka bada\u0144 martwego drewna i mikrosiedlisk nadrzewnych<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W ramach przedsi\u0119wzi\u0119cia \u201eSpo\u0142eczny nadz\u00f3r zarz\u0105dzania najcenniejszymi lasami w Polsce\u201d wdra\u017canego przez Oddzia\u0142 Podlaski Pracowni na Rzecz Wszystkich Istot w partnerstwie z Klubem Przyrodnik\u00f3w i Fundacj\u0105 Batorego, wykonano w Iwi\u0119ci\u0144skim Lesie \u2013 opr\u00f3cz wspomnianych powy\u017cej prac entomologicznych \u2013 pilota\u017cowe badania zasobno\u015bci martwego drewna i zr\u00f3\u017cnicowania mikrosiedlisk nadrzewnych[1]<\/a> (Zieli\u0144ski 2015a). Prace przeprowadzono na dwudziestu transektach tyczonych losowo z 20 wybranych punkt\u00f3w bazowych (w 15 oddzia\u0142ach spo\u015br\u00f3d 19, na kt\u00f3re podzielono ten ekosystem wed\u0142ug podzia\u0142u powierzchniowego). Dane terenowe zebrano w okresie od 23 X do 11 XI 2015 r. (3 dni robocze). Podstaw\u0105 oszacowania by\u0142a rejestracja ca\u0142ych martwych drzew b\u0105d\u017a ich fragment\u00f3w oraz mikrosiedlisk nadrzewnych na wspomnianych transektach o wymiarach 200 x 20 m wed\u0142ug metodyki opracowanej przez Klub Przyrodnik\u00f3w (patrz te\u017c Pawlaczyk et al. 2016). Szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 metodyk\u0119, kt\u00f3ra zosta\u0142a analogicznie zastosowana w pracach w Puszczy Drawskiej, opisano tak\u017ce w pracy Zieli\u0144skiego i Pawlaczyka (2016).<\/p>\n\n\n\n

Wyniki, dyskusja<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pe\u0142na lista stwierdzonych gatunk\u00f3w owad\u00f3w zestawiona zosta\u0142a w pracy Zieli\u0144skiego (2015). Stwierdzono obecno\u015b\u0107 kilku bardzo interesuj\u0105cych gatunk\u00f3w, w tym podawanego w XIX w. z Mi\u0119dzyzdroj\u00f3w (Habelmann 1854, Quedenfeldt 1885), a od tamtej pory nie obserwowanego na p\u00f3\u0142nocy Polski \u017cuka zacnika Gnorimus variabilis <\/em>(Fot. 1) z rodziny<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fot. 1. Zacnik Gnorimus variabilis<\/em> 10 VII 2015 r. fot. S.Z.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

po\u015bwi\u0119tnikowatych Scarabaeidae<\/em>, saproksylobiontycznego chrz\u0105szcza zmorsznika czarnego Stictoleptura scutellata<\/em> (Fot. 2) z rodziny k\u00f3zkowatych Cerambycidae<\/em> stwierdzonego jak dot\u0105d na Pomorzu jedynie w Drawie\u0144skim Parku Narodowym (Zieli\u0144ski 2001), czy puszcza\u0144skich saproksylobiontycznych chrz\u0105szczy z rodziny gole\u0144czykowatych Eucnemidae<\/em> Hylis foveicollis<\/em> i Eucnemis capucina<\/em>. Odnotowano tutaj ponadto obecno\u015b\u0107 sporadycznie widywanego w strefie nadmorskiej motyla pok\u0142onnika kamilla Limenitis camilla<\/em> (Fot. 3), powi\u0105zanego ekologi\u0105 z<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fot. 2. Zmorsznik czarny Stictoleptura scutellata<\/em> 10 VII 2015 r.; na zdj\u0119ciu wida\u0107 spreparowane ju\u017c niekt\u00f3re cz\u0119\u015bci cia\u0142a doros\u0142ego chrz\u0105szcza (imago), kt\u00f3ry zosta\u0142 znaleziony w terenie martwy \u2013 zgin\u0105\u0142 przy pr\u00f3bie wydostania si\u0119 na zewn\u0105trz z drewna przez wygryziony otw\u00f3r wylotowy z kolebki poczwarkowej wykonanej jeszcze przez larw\u0119 w drewnie stoj\u0105cej cz\u0119\u015bci odziomkowej wiekowego martwego, onegdaj z\u0142amanego buka; przyczyna \u015bmierci tego chrz\u0105szcza pozostaje nieznana, fot. S.Z.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot. 3. Pok\u0142onnik kamilla Limenitis camilla<\/em> 10 VII 2015 r., fot. S.Z.<\/p>\n\n\n\n

wiciokrzewem pomorskim Lonicera periclymenum<\/em>. Ju\u017c wcze\u015bniej stwierdzono, \u017ce gatunek ten preferuje lasy nadmorskie, jak r\u00f3wnie\u017c lasy li\u015bciaste o bagnistym pod\u0142o\u017cu np. \u0142\u0119gi (Senn 2015). Wed\u0142ug informacji pana le\u015bniczego le\u015bnictwa Iwi\u0119cino nt. Gnorimus variabilis,<\/em> gatunek ten zaobserwowany zosta\u0142 w Iwi\u0119ci\u0144skim Lesie w 2014 r.; przedtem nie by\u0142 obserwowany.<\/p>\n\n\n\n

Obiektywna cenno\u015b\u0107 przyrodnicza Iwi\u0119ci\u0144skiego Lasu, wynikaj\u0105ca r\u00f3wnie\u017c ze wspomnianych wy\u017cej walor\u00f3w florystycznych i ekosystemalnych spowodowa\u0142a w\u0142\u0105czenie obiektu do programu Klubu Przyrodnik\u00f3w \u201eRezerwaty przyrody \u2013 czas na comeback!\u201d. W 2009 r. zaprojektowano obj\u0119cie prawie po\u0142owy powierzchni ekosystemu ochron\u0105 rezerwatow\u0105 (Ryc. 1). Wed\u0142ug stanu na 2016 r. ok. 74 ha lasu jest wy\u0142\u0105czonych z u\u017cytkowania jako ostoje r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej \u2013 zaliczono tu g\u0142\u00f3wnie olsy i \u0142\u0119gi olszowe (nie wszystkie!), ale tak\u017ce kilkana\u015bcie hektar\u00f3w wilgotnych kwa\u015bnych buczyn (Pawlaczyk et al. ibidem).<\/p>\n\n\n\n

Wyliczona z 20 pr\u00f3b na transektach \u015brednia zasobno\u015b\u0107 rozk\u0142adaj\u0105cego si\u0119 drewna w Iwi\u0119ci\u0144skim Lesie wynios\u0142a 12,1 m\u00b3\/ha, co jest warto\u015bci\u0105 do\u015b\u0107 wysok\u0105 na tle innych las\u00f3w zarz\u0105dzanych przez to nadle\u015bnictwo[2]<\/a>. Rozk\u0142ad zasob\u00f3w martwego drewna wed\u0142ug struktury rodzajowej (le\u017c\u0105ce, ca\u0142e stoj\u0105ce, z\u0142amane tj. z\u0142omy) przedstawia rycina (Ryc. 2). <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Ryc. 2. Zasoby martwego drewna wg rodzaj\u00f3w na 20 transektach badawczych (opr. Pawe\u0142 Pawlaczyk)<\/p>\n\n\n\n

Co symptomatyczne, najwi\u0119ksze zag\u0119szczenia martwego drewna i mikrosiedlisk nadrzewnych skoncentrowane by\u0142y na powierzchniach nie u\u017cytkowanych (Zieli\u0144ski 2015a, Pawlaczyk et al. ibidem). Wska\u017anik zag\u0119szczenia cennych mikrosiedlisk nadrzewnych wyni\u00f3s\u0142 11,5 mikrosiedliska\/ha[3]<\/a>. Z jednej strony by\u0142 on znacznie wy\u017cszy ni\u017c w innych lasach administrowanych przez nadle\u015bnictwo, lecz obiektywnie stosunkowo niski, m.in. z uwagi na niewielk\u0105 liczb\u0119 starych drzew.<\/p>\n\n\n\n

Pomimo licznych walor\u00f3w, o kt\u00f3rych wzmiankowano powy\u017cej, Iwi\u0119ci\u0144ski Las podlega stopniowej destrukcji, wynikaj\u0105cej z dzia\u0142a\u0144 wzmacniaj\u0105cych dominacj\u0119 funkcji gospodarczej tego ekosystemu nad jego funkcjami ekologicznymi i spo\u0142ecznymi. Do oddzia\u0142ywa\u0144 takich, ju\u017c dokonanych lub trwaj\u0105cych, b\u0105d\u017a skutk\u00f3w takich oddzia\u0142ywa\u0144 nale\u017c\u0105:<\/p>\n\n\n\n