Przeskocz do treści

Produkcja drewna czy potrzeby lokalnej społeczności ?

Trzebież schematyczna pasowa w lesie ochronnym miasta ...

(.... tak de facto – w lesie ochronnym niewielkiej, założonej w XV wieku wsi Rotmanka, położonej pod Pruszczem Gdańskim, do której od strony zachodniej i częściowo północnej przylegają pozostałości lasów)

Motto (niekoniecznie chcę, ale nie potrafię się powstrzymać)

„(...) czynna postawa, jaka powinna cechować gospodarującego leśnika, nie pozwala na oczekiwanie łask przyrody. Rola leśnika nie może zatem ograniczać się do spokojnego odczekiwania wyników doboru naturalnego dokonującego się w toku procesu wydzielania [tj. obumierania części drzew w lesie w wyniku konkurencji/selekcji naturalnej – przyp. SZ]. Musi on wkraczać jak najwcześniej i jak najskuteczniej w przebieg tego procesu. (...) Zdanie się na los przypadku i odczekiwanie z wyborem [drzewa – przyp.SZ] do okresu późniejszego nie godzi się ze stanowiskiem postępowego leśnika (...)”

źródło: Włoczewski T., Ilmurzyński E. 1957. Hodowla lasu. PWRiL, Warszawa.

Słowniczek

trzebieże – cięcia pielęgnacyjne w drzewostanach, które przeszły już okres uprawy, polegające na usuwaniu z drzewostanu drzew gospodarczo niepożądanych

trzebieże późne – przystępuje się do nich wówczas, gdy intensywność wydzielania się drzew słabnie, a cechy produkcyjne poszczególnych osobników utrwalają się

źródło: Mała Encyklopedia Leśna 1980. Praca zbiorowa, Polskie Towarzystwo Leśne, PWN, Warszawa

Dane formalne dotyczące opisywanego tu lasu

Forma własności: las państwowy (czyli wszystkich Obywatelek i Obywateli RP)

Administrator tj. zarządca: Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Gdańsku, Nadleśnictwo Kolbudy, Leśnictwo Bąkowo

Położenie orientacyjne: Gmina Pruszcz Gdański, na Z i Pn od wsi Rotmanka, po obu stronach ul. Raciborskiego

Oddziały: 40, 41

Typ siedliskowy lasu: las mieszany świeży

Gleba: rdzawa właściwa

Siedlisko: zniekształcone

Udział gatunków lasotwórczych: sosna zwyczajna 9, brzozy 1, miejscami: klon jawor, modrzew europejski, topola osika, dęby, buk zwyczajny

Kategoria ochronności: lasy ochronne miast

Zabieg gospodarczy: trzebież późna

Temat tutaj poruszony, tj. dyskusyjność prowadzenia intensywnej gospodarki leśnej w okolicy miejsc stałego osadnictwa, nie jest tematem specyficznym dla tej akurat okolicy. W odniesieniu do wielu układów przestrzennych o charakterze sąsiedztwa (miasto/wieś – las) toczy się w Polsce od wielu już lat dyskusja nad sposobami uwzględniania w planowaniu postępowania z lasami pozaprodukcyjnych potrzeb lokalnych społeczności. Jednym z takich obszarów, gdzie wskazuje się na zbyt intensywną – zwłaszcza w ostatnich latach – gospodarkę leśną, przy braku uwzględniania ekologicznych i społecznych funkcji lasów jest Trójmiasto oraz „Małe Trójmiasto” (Rumia, Reda, Wejherowo) i Trójmiejski Park Krajobrazowy. Na tym wielkim styku względnie naturalnych ekosystemów leśnych z miejskimi, jak w soczewce widać konflikt pomiędzy funkcją stricte gospodarczą – intensywną produkcją drewna prowadzoną przez Lasy Państwowe a funkcjami ekologicznymi (wodochronna, klimatotwórcza, glebochronna, ogólnoprzyrodnicza - różnorodnościowa, inne) i społecznymi lasu (estetyczna, rekreacyjna, dydaktyczna, zdrowotnościowa, naukowa, inne). Styk nie musi być zresztą „wielki”, aby konflikt był widoczny. Także w przypadku niewielkiej Rotmanki i resztek lasu jaki przy tej wsi „pozostał”, rozbieżność celów realizacji  gospodarczych i pozagospodarczych lasu jest aż nadto wyraźny.

Generalnie, m.in. jako leśnik z wykształcenia, ale i „statystyczny” obywatel, stoję na stanowisku, że lasy przy miejscach osadnictwa nie powinny być użytkowane gospodarczo. Także las przy wsi Rotmanka, a także ta część oddziału 41 i oddział 42, które przylegają (za obwodnicą Trójmiasta) do wsi Straszyn.

Swoje poglądy w ww kwestii dane mi było poddać pewnego rodzaju syntezie i upublicznieniu przy okazji uczestniczenia w pracach do Planu Ochrony Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego, w autorskiej koncepcji tzw. Lasów Ekofunkcyjnych (zarys koncepcji patrz poniżej).

Zarys koncepcji „Lasów ekofunkcyjnych strefy krawędziowej Trójmiasta i Małego Trójmiasta”

Założenie strategiczne. Lasy przylegające od zachodu do Trójmiasta (Gdańsk, Sopot, Gdynia) oraz od zachodu i południa do tzw. „Małego Trójmiasta” (Rumia, Reda, Wejherowo), zwłaszcza zaś ich zasób porastający wschodnie i północne rubieże TPK tj. część strefy krawędziowej Wysoczyzny Pojezierza Kaszubskiego, winny pełnić wyłącznie funkcje ekologiczne i społeczne. Funkcja gospodarcza nie powinna być w nich realizowana.

Ekologiczne i społeczne funkcje lasu. Należą do nich np.:

  • funkcja ekologiczna i bioróżnorodnościowa – las nieużytkowany gospodarczo jest zdecydowanie bardziej różnorodny pod względem np. liczby gatunków; fakt ten potwierdzają liczne publikacje naukowe; ma na to wpływ m.in. możliwość bytowania zgrupowań organizmów powiązanych z martwym drewnem, które postrzegane są jako grupa najbardziej obecnie zagrożona eksterminacją w skali co najmniej Europy,
  • funkcja klimatotwórcza – lasy mają istotny wpływ na kształtowanie mezoklimatu (region) i mikroklimatów lokalnych,
  • funkcja glebochronna – w tym przeciwdziałanie erozji wodnej i innym typom erozji,
  • funkcja wodochronna – żywe drzewa, ale i w znaczącym stopniu pozostawiane w lasach tzw. martwe drewno, pełnią istotną rolę w ochronie przeciwpowodziowej (opóźnianie spływu wód, umożliwienie wsiąkania nadmiaru wód w profil glebowy, zwiększanie ogólnej retencji wody – rozkładające się drewno jako rezerwuar wilgoci),
  • wynikająca z powyższych syntetyczna funkcja przeciwdziałania zmianom klimatycznym na poziomie lokalnym (tutaj – miast i obszarów przyległych przyrodniczego wsparcia subpopulacji H. sapiens Aglomeracji Trójmiasta i „Małego” Trójmiasta),
  • funkcja ochrony środowiska, w tym ochrony zdrowia – zmniejszanie negatywnego oddziaływania powietrza, wód i gleb, w tym także np. spalin samochodowych, ograniczanie oddziaływania  hałasu,
  • funkcja dopełniająco zdrowotnościowa – pozytywny wpływ substancji wydzielanych przez drzewa i inne składowe roślinne ekosystemów leśnych na samopoczucie i zdrowie ludzi,
  • funkcja rekreacyjna i wypoczynkowa,
  • funkcja dydaktyczno-edukacyjna,
  • funkcja naukowa.

Funkcja gospodarcza lasów strefy krawędziowej Trójmiasta powinna być wygaszona, jako niemożliwa do pogodzenia z wyżej wymienionymi, ponadto jako niezgodna z oczekiwaniami znaczącej części lokalnych społeczności.

Odniesienia do obszaru. Strefa krawędziowa wysoczyzny Pojezierza Kaszubskiego nie  jest tworem definiowalnym w prosty sposób. Jej zakres przestrzenny to pochodna skomplikowanych uwarunkowań geologicznych, hydrologicznych i fizjograficznych, przekładających się wizualnie na urozmaiconą i nie prostoliniową rzeźbę terenu. W związku z tym, w przypadku potrzeby wyznaczenia takiej strefy dla realizacji koncepcji lasów ekofunkcyjnych konieczne będzie skorzystanie z wiedzy eksperckiej geomorfologów, hydrologów i fizjogeografów (których w Trójmieście i poza nim nie brakuje). Lasy porastające szeroko rozumianą strefę krawędziową pod względem formalnym należą do lasów komunalnych poszczególnych miast lub są to tzw. lasy państwowe administrowane przez PGL Lasy Państwowe.

Dopuszczalne działania gospodarcze. O charakterze zdecydowanie ekstensywnym i incydentalne. Powiązane z realizacją ekologicznych i społecznych funkcji lasu oraz – w przypadkach szczególnych – związanych z zachowaniem bezpieczeństwa ludzi. Pozostawianie ściętych drzew na miejscu, bez wywożenia z lasu.

Na początku bieżącego roku Nadleśnictwo Kolbudy wykonało silne cięcia trzebieżowe w lesie rotmańskim, a jednym z ich wizualnych efektów było znaczne prześwietlenie drzewostanu. Prace te wywołały liczne głosy oburzenia wśród lokalnej społeczności, co stanowi kolejny przyczynek do potrzeby rewizji poglądów nt. roli, jaką winny pełnić lasy przylegające do miejsc osadnictwa. W trakcie wycieczki przyrodniczej, którą przeprowadziliśmy w dniu wczorajszym, udokumentowaliśmy dalece kontrowersyjny sposób przeprowadzenia czynności gospodarczych, mianowicie tzw. trzebieży schematycznej pasowej. Sposób ten polega na prowadzeniu sztampowych cięć, którym daleko do cięć jakościowych i poszanowania różnych składowych ekosystemu leśnego, w pasach wyznaczanych „pod miarę”. W opisywanym tu przypadku co 30-70 metrów. Pasy te powstały w lesie rotmańskim wskutek w przybliżeniu prostopadłych do ściany lasu wjazdów maszyn  ścinkowych. To pojazdy o znacznych gabarytach i znacznej masie, w negatywny sposób oddziałujące m.in. na podszyt i glebę leśną, a także na gatunki, np. rzadkiego w regionie gdańskim biegacza złocistego Carabus auratus, którego obecność w lesie rotmańskim zlokalizowano (patrz foto) czy bardzo sporadycznego w okolicach Trójmiasta tycza cieślę Acanthocinus aedilis, który również w pobliżu Rotmanki występuje (patrz foto). W załączonej fotorelacji przedstawiono m.in. kilka fotografii dokumentujących schematyczne pasy trzebieżowe wykonane maszynami ścinkowymi na odcinku około 250m (ściana zachodnia lasu, kolejnościowo od obwodnicy w stronę ul. Raciborskiego).

Co o tego typu cięciach mówi literatura leśna ? Przykładowo taki oto cytat:

„(...) Ostatnio, w związku z rosnącymi trudnościami pielęgnowania młodych drzewostanów, wynikającymi ze wzrostu kosztów robocizny zarysowuje się tendencja do stosowania schematów w cięciach pielęgnacyjnych (...) Stosowanie cięć schematycznych w drzewostanach nie wyszło jeszcze ze stadium eksperymentalnego i budzi wiele zastrzeżeń (...)*”.

*źródło: Mała Encyklopedia Leśna 1980. Praca zbiorowa, Polskie Towarzystwo Leśne, PWN, Warszawa

Zapraszając do zerknięcia na fotorelację poniżej, reasumuję:

  • TAK dla doboru naturalnego
  • NIE dla działań gospodarczych w lasach przy miejscach osadnictwa
  • TAK dla wyłączności ekologicznych i prospołecznych funkcji lasów przy wsiach i miastach
  • NIE dla intensyfikacji wycinek lasów w Polsce
  • TAK dla powrotu PGL LP do sfery budżetowej

Rotmanka, 8 IV 2020 r.

tekst i fotki Sławomir Zieliński

Z działalności Wschodniopomorskiego Koła Terenowego Klubu Przyrodników

W dniu dzisiejszym udało się zlokalizować pierwsze stanowisko chrząszcza pachnicy dębowej Osmoderma eremita Scopoli, 1763 w Pruszczu Gdańskim. Mamy nadzieję, że stosowne władze, tj. Pan Burmistrz Pruszcza Gdańskiego i Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Gdańsku, które zostały poinformowane przed chwilą o ww fakcie, a do których kompetencji należy ochrona miejsc występowania i rozrodu tego owada, staną na wysokości zadania.

Wysłane pismo załączamy poniżej.

Szanowni Państwo
Niniejszym informuję o stwierdzeniu w dniu dzisiejszym tj. 2 kwietnia 2020 roku stanowiska występowania chrząszcza pachnicy dębowej Osmoderma eremita Scopoli, 1763 w pniu pomnikowej wierzby w Pruszczu Gdańskim. 
Pachnica dębowa jest gatunkiem o bardzo wysokim statusie ochroniarskim - zaliczana jest do tzw. reliktów lasów pierwotnych. Powiązana jest swoją ekologią obligatoryjnie ze starymi dziuplastymi drzewami. Jest to owad "naturowy" (Natura 2000), wymieniony w Konwencji Berneńskiej i Dyrektywie Siedliskowej oraz w czerwonych księgach i listach gatunków zagrożonych wyginięciem. We wszystkich krajach, w których występuje, także w Polsce, objęta jest ochroną prawną.
Wyczerpujące informacje o gatunku, w tym o jego statusie ochronnym w Europie i w Polsce, można znależć np. tutaj:
Poniżej podaję ramowe informacje dotyczące obserwacji:
data: 2 IV 2020 r.
miejsce: Pruszcz Gdański, okolica zbiegu ulicy Wojska Polskiego oraz ulicy Obrońców Pokoju, tuż przy Kanale Raduni
obserwator: niżej podpisany
gatunek owada oznaczył: jw
drzewo: wierzba, najprawdopodobniej wierzba iwa, z tabliczką "pomnik przyrody"; prawdopodobnie jest to drzewo objęte ochroną 23 III 1989 roku, obwód około 4m, wysokość około 18m, wiek szacowany - ponad 100 lat
"stan zdrowotny" drzewa: osobnik w wieku terminalnym, wewnątrzpniowa dziupla z próchnowiskiem
podstawa determinacji: fragment martwego osobnika dorosłego (fragment nogi - udo i goleń, dodatkowo - odchody larwalne)
prawdopodobieństwo, że drzewo jest nadal zasiedlone: 90-95%
najpilniejsze zalecenie ochronne: zapobiegnięcie ewentualnemu rozłamaniu pnia
prośba: w razie jakichkolwiek planowanych decyzji/działań/zaniechań bardzo proszę o kontakt, doradzę, pomogę podjąć właściwą decyzję
z poważaniem
dr inż. nauk leśnych Sławomir Zieliński
Wschodniopomorskie Koło Terenowe Klubu Przyrodników
dane kontaktowe na www.mikrobiotop.pl zakładka KONTAKT
Cieszy szybka odpowiedź UM w Pruszczu Gdańskim i fakt, że już od 1 roku sprawa jest znana, a "ręka trzymana na pulsie". Poniżej odpowiedź.

Kochane/Kochani

Poniżej galeria zdjęć z demonstracji przeciwko projektowi i dalszemu procedowaniu specustawy zwanej lex-Ardanowski, która to demonstracja odbyła się w dniu 14 stycznia 2020 r. w Gdańsku pod Neptunem, a której organizatorem był Trójmiejski Ruch Antyłowiecki. W wydarzeniu wzięło udział kilkadziesiąt osób + przystający przechodnie. Oprawa pikiety była bogata i pomysłowa - postery (na ogrodzeniu Neptuna), sprawna relacja Prowadzącego, inscenizacja pokotu, głos Ekolożki kręgowców, liczne plakaty i hasła, Zwierzęta. Z haseł, które udało się zapamiętać: do Polek i Polaków - Las dla wszystkich nie dla kasty, do pożal się Stwórco ministra rolnictwa - Ardanowski musi odejść, do myśliwych - Zamień farbę na Vibovit, itp. Zachęcam Wszystkich do protestowania przeciwko ZŁEMU PRAWU !!! Ww projekt ogranicza swobody obywatelskie na rzecz uprawiania hobby myśliwsko-leśnej kasty pod pozorami "walki" z afrykańskim pomorem świń (ASF). Stawia zabójców zwierząt przed ich obrońcami. Nasila prawdopodobieństwo zepchnięcia populacji dzika - poprzez zmasowany odstrzał - na skraj przetrwania. To się musi zmienić, jednak samo się nie zrobi. Jeśli nie chcesz iść do więzienia za spacer z psem, jazdę na rowerze, bieganie, spacer bez psa, fotografowanie przyrody, badania naukowe, leśną edukację, jeśli kochasz dziki np. za ich inteligencję, rolę jaką pełnią w ekosystemach leśnych i nie tylko, ocknij się i protestuj, bo o ile to prawo przejdzie, to od widzi-mi-się myśliwego będzie zależał nie tylko dzika, ale i Twój los.

zdjęcia: Iwona Zielińska, Marcin S. Wilga oraz przemiła Pani, która była uprzejma "cyknąć" naszą "podgrupę" (pod auspicjami nas samych - tj. sympatyków i członków Wschodniopomorskiego Koła Terenowego Klubu Przyrodników).

Pozdrawiamy serdecznie Wszystkie Uczestniczki i Uczestników Wydarzenia !!!

Marcin S. Wilga

Dywagacje przy śniadaniu o lesie

W „Leśnym Przewodniku Turystycznym”, wydanym na zlecenie korporacji Lasy Państwowe, jest podana interesująca informacja: „W czasie minionych lat przyroda Borów Tucholskich podlegała silnym wpływom nieracjonalnej gospodarki człowieka. Rezultatem tego są dominujące dziś drzewostany sosnowe podatne na szkody ze strony owadów, choroby grzybowe i pożary” (Praca zbiorowa, Bedoń 2002).

Nie napisano wprost, że to dzieło leśników, dawnych gospodarzy tego kompleksu leśnego.

Wypisz-wymaluj sytuacja w Trójmiejskim Parku Krajobrazowym (TPK). Tu też dominuje sosna zwyczajna (Pinus sylvestris), choć naturalne siedliska preferują drzewostany liściaste, m.in. buka zwyczajnego (Fagus sylvatica), graba zwyczajnego (Carpinus betulus) oraz oba rodzime gatunki dębów – szypułkowy (Quercus robur) i bezszypułkowy (Q. petraea). A więc leśnicy i tu popełnili błąd. Upadł zatem mit o ich nieomylności, o co tak bardzo zabiegają w swojej propagandzie, skierowanej do lokalnego społeczeństwa.

Warto postawić pytanie, czy obecna gospodarka w TPK prowadzona jest racjonalnie, zgodnie z najnowszymi światowymi trendami, tj. uwzględniając ochronę krajobrazu, siedlisk, ekosystemów i bioróżnorodności ? Na to pytanie powinien odpowiedzieć każdy mieszkaniec Trójmiasta, który odwiedził tutejsze lasy. Biorąc pod uwagę liczne głosy internautów, którzy zauważyli (ich zdaniem) wadliwą gospodarkę, odpowiedź może być jedna: w lasach TPK prowadzona jest antyekologiczna gospodarka leśna, nastawiona wyłącznie na zysk ekonomiczny, a nie na ochronę lasów. Przed takim kontrowersyjnym sposobem gospodarowania ostrzegał w swojej książce pt. „Grzyby leśne na tle środowiska” prof. Henryk Orłoś: „Człowiek szukający wszędzie korzyści jest niebezpiecznym wrogiem lasu” (Wyd. PWRiL, Warszawa 1966); warto dodać, że był on leśnikiem i mykologiem. O antyekologicznej gospodarce leśnej w TPK pisze dr hab. Maciej Przewoźniak w swojej książce pt. „Ochrona przyrody i krajobrazu Kaszub. Studium krytyczne z autopsji”, Bogucki Wyd. Naukowe, Gdańsk-Poznań 2017. Konkludując: wierzę opinii niezależnych specjalistów, a nie leśnikom z Nadleśnictwa Gdańsk, którzy kilkakrotnie skompromitowali się w mediach.

Jak będzie wyglądał NASZ LAS, czy będą to trywialne uprawy leśne, mało zróżnicowane wiekowo, biotopy pozbawione starodrzewów, czy też obszar obfitujący w naturalne ekosystemy – zależy to od nas, społeczeństwa Trójmiasta.

Borsuk

Marcin S. Wilga

PORANNE ROZMYŚLANIA O POLOWANIACH

Zwierzęta nie mają rozumu, lecz tylko człowiek może być głupcem.

Prof. T. Kotarbiński

Kiedyś w dolinie Samborowo zauważyłem pasącą się sarnę, która spostrzegła mnie. Ale nadal pasła się spokojnie. Zwykle zwierzęta te w popłochu uciekają na widok Homo sapiens. Powodem takiej reakcji większości populacji owych zwierząt były odwieczne prześladowania ze strony człowieka. W pierwszej kolejności polegało to na  wydawaniu wyroków śmierci – czyli prakty­kowane myślistwo, z drugiej – na niszczeniu ich naturalnego środowiska, co jest wynikiem stoso­wanej od dawna eksploatatorskiej gospodarki leśnej. Las przestał być bezpiecznym „domem” dla jego mieszkańców. W efekcie wytworzyła się nowa rasa saren, typowo polna, egzystująca wyłącznie w środowisku nieleśnym. Wracając do mojej napotkanej sarny – jej reakcja była dowodem, że zwierzęta myślą i potrafią reagować zależnie od panującej sytuacji. Co więcej – potrafią też bawić się, zwłaszcza w okresie juwenilnym, i mogą być przerażone (to moje obserwacje). Wykazują więc cechy przypisywane powszechnie wyłącznie ludziom.

Stado jeleni szlachetnych Cervus elaphus elaphus; samce (byki) posiadają na głowie poroże zwane też wieńcem

Fot. Borsuk

Tymczasem grono myśliwych i część leśników (obie te profesje często są tożsame) uważają polowania za „męski sport”, a wspomniane zwierzęta oraz jelenie  traktują jako „szkod­niki upraw leśnych”. Bo najważniejsza jest dobra zabawa i kasa. Teriolodzy (mammolodzy – badacze ssaków) od dawna tłumaczą jaką ważną rolę w środowisku lasu pełnią owe zwierzęta. Ubolewają, że zostały wytrzebione drapieżniki, regulujące wielkość populacji owej teriofauny, eliminujące osobniki chore, upośledzone (moim zdaniem natura ma prawo do samoregulacji). Natomiast łupem myśliwych padają sztuki najokazalsze, stanowiące ich trofea; z przykrością oglądam poroża jeleni, eksponowane przez ich zabójców. Bo jak nazwać osoby wyposażone w nowoczesną broń palną z układem optycznym, które z dużej odległości potrafią zabić zwierzę. Użyłem terminu „potrafią”, bowiem sam byłem świadkiem jak postrzelony dzik uciekł swojemu prześ­ladowcy i w końcu zdechł; nie spotkała go zatem śmierć gwałtowna, pozbawiona cierpienia. Odnalazłem go po krwawym śladzie pozostawionym na łące. Fakt znalezienia martwego dzika został zgłoszony lokalnym władzom leśnym. I nic – brak reakcji. Dopiero zareagowano kiedy w lokalnej prasie pojawiła się informacja o cuchnącym dziku na terenie ochronnym ujęcia wody, tuż obok szlaku turystycznego. Wówczas ciało padłego zwierzęcia zakopano na owym terenie, niedaleko tablicy informującej o zakazie grzebania padliny (sic?!).

Jako przyrodnik-amator często zapuszczam się w odległe zakątki lasu o różnych porach dnia. Dzięki temu zdobywam wiedzę z autopsji o zachowaniu leśnej fauny. Dotyczy to zarówno bezkręgowców, jak i wyżej zorganizowanych gatunków stadnych. Kilkakrotnie znalazłem się przypadkowo na obszarze polowań i „kule gwizdały mi nad głową”. Z pośpiechem opuszczałem taki zagrożony rejon. Zdałem sobie sprawę jak niebezpiecznym procederem jest uprawianie polowań na obszarze przymiejskich lub zgoła miejskich lasów, często odwiedzanych przez mieszkańców pobliskich miast. Praktyka pokazała, że zapewnienia ze strony polujących osób o bez­pieczeństwie turystów w trakcie planowanych odstrzałów zwierząt należy traktować jako mało wiarygodne (znam te zagadnienia z autopsji). Dlatego ze zrozumieniem i pełną akceptacją przyjąłem propozycję dr inż. Jacka Karnowskiego, prezydenta Sopotu, o nie powoływaniu na  terenie leśnym, leżącym w granicach administracyjnych tego miasta, obwodu łowieckiego. Jest to postulat wart masowego poparcia, uwzględniający pełne bezpieczeństwo turystów, zgodny z najnowszymi osiągnięciami nauki w zakresie ekologii lasu. Lasu naturalnego, a nie upraw leś­nych, podporządkowanych woli lokalnych gospodarzy, nastawionych wyłącznie na efekty ekono­miczne.

Uważam myślistwo za działalność anachroniczną i nieetyczną. Przy czym biorę pod uwagę etykę będąca, niestety, w sprzeczności z tą oficjalnie głoszoną przez polskich hierarchów koś­cielnych. Profesor Tadeusz Kotarbiński w jednej ze swoich rozpraw filozoficznych, w części poświeconej łowiectwu, zarzucił tej działalności brak etyki. Stwierdził, że polowaniom towa­rzyszy cierpienie, bo nie każde postrzelone zwierzę ginie śmiercią gwałtowną – część z nich ginie w męczarniach. Tymczasem owi myśliwi mają swojego patrona – świętego Huberta, uznawanego przez Kościół Katolicki. Ciekawe, że został on uznany za świętego kiedy porzucił myślistwo.

Podobno każdy człowiek posiada „gen myśliwego”. Ale wyruszając na „łowy” można zamiast sztucera tudzież dubeltówki mieć ze sobą kamerę i aparat fotograficzny. Tak czynią miłośnicy natury, osoby wrażliwe na piękno przyrody, nie ingerujące w życie innych stworzeń, doceniające wartość intelektualną i psychologiczną, płynących z bezkrwawych kontaktów z naturą.

Kiedy w Sali Herbowej Urzędu Marszałkowskiego grono doradców Sejmiku Wojewódz­twa Pomorskiego (czytaj myśliwych) jednogłośnie odrzuciło postulat prezydenta Sopotu, poczu­łem się jakbym przebywał w średnio­wieczu. Nikt z owego grona nie przyjął do wiadomości, że są inne bardziej humanitarne i realne sposoby zmniejszenia liczebności dzików bytujących w sopockim lesie. Jedynym panaceum na nadmierny przyrost populacji ma być odstrzał tych zwierząt – i basta! Ze smutkiem i niedowie­rzaniem opuszczałem Salę Herbową. Konkluzja – wiek XXI to dynamiczny rozwój techniki, zaś etyka, empatia, ekologia, ochrona natury inaczej sozologia pozostały gdzieś w minionych czasach. Dobrze, że nie kultywuje się palenia czarownic.

P.S. Laureaci Nagrody Nobla podzielający poglądy Kościoła, a więc i pełną aprobatę myślistwa, stanowią zaledwie ok. 3%.

 

Borsuk, 11 stycznia 2020 r.

Maciej Przewoźniak, Jarosław T. Czochański. 2020. Przyrodnicze podstawy gospodarki przestrzennej. Ujęcie proekologiczne. Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Gdańsk-Poznań, 416 stron, format A4, 104 barwne rysunki i 90 fotografii.
Dwa słowa o autorach: dr hab. Maciek i Prof. dr hab. Jarek to wybitni naukowcy i praktycy, byty niezależne, nie wahające się pisać o sprawach trudnych i wprost. Ich rysy charakterologiczne oraz godna podziwu pracowitość zaowocowały "produkcją" niebanalną, która oprócz oczywistych zalet poznawczych i dydaktycznych jest swoistą relacją stanu przestrzeni Polski, jej krajobrazów, środowiska i przyrody, w skali "tu i teraz", tj. czasu przełomu wieków. Zaleta dokumentacyjna wraz z kontekstem historycznym tej relacji dla przyszłych pokoleń (o ile nastąpią) jest nie do przecenienia.
W moim odczuciu książka napisana jest w sposób nowatorski, cechuje ją wysoki poziom merytoryczny i edytorski. Autorzy umiejętnie łączą przesłanie edukacyjnego akademizmu (uporządkowanie treści, ich dobór, oprawa graficzna, itd.) z niezależnym spojrzeniem na wiele spraw, o części których w ogóle się w tego typu opracowaniach nie wzmiankuje, z wiadomych względów. Na choćby jedno zdanie komentarza zasługuje też okładka - jest ona graficznie zaskakująca (patrz poniżej), nieomalże w stylu para-komiksu; dawno nie widziałem czegoś tak schludnego, stanowiącego świetnie dobrane tło dla tytułu i nazwisk Autorów, ponadto nieco merytorycznie zagadkowego i ascetycznego.
Cieszę się, że mogłem dołożyć swoją skrupulatnie konstruowaną przez wiele dni i nocy cegiełkę do tego dzieła. Ponadto doświadczam satysfakcji, iż dane mi jest w moim życiu zawodowym od lat współpracować w ramach różnych projektów z Kolegami, Nieprzeciętnymi Geografami. W jakiś symboliczny sposób zwracam w ten sposób zaciągnięty względem tej dyscypliny "dług wdzięczności" z dawnych czasów, kiedy to w klasie maturalnej w ostatniej chwili zmieniłem przedmiot maturalny z geografii na biologię. Czy stało się dobrze, nie wiem. Fakty są takie, że obie te nauki po dziś dzień uwielbiam i cały ponadto dumny jestem z faktu, że jeden z moim Synów Mateusz wybrał geografię właśnie (bez żadnych moich sugestii) na przedmiot swoich studiów na Uniwersytecie Gdańskim (drugi zaś Leszek całkiem pilnie zgłębia entomologię).
Książka już jest dostępna na https://ksiegarnia.bogucki.com.pl/ cena 67zł.
Miłej i twórczej lektury życzę. Warto.

Szanowni Państwo

Pragnę poinformować, że po około 20 latach prowadzenia zajęć z entomologii i ochrony przyrody w ramach Nadmorskich Warsztatów Przyrodniczych zakończyłem u schyłku ubiegłego roku współpracę z ich właścicielem firmą Via Mercatorum. Tym samym oraz w związku z faktem, iż nie rezygnuję z indywidualnego prowadzenia tych zajęć (w ramach planowanej reaktywacji MIKROBIOTOP) w Kątach Rybackich (Ośrodek Relax) i Stegnie (Ośrodki Syrenka, Baltica, Amberpol) informuję, że można zgłaszać akces współpracy albo poprzez kontakt z Właścicielami ww ośrodków (Tomasz Terendy, Arkadiusz Wawrzyniak, Allan Wawrzyniak, Artur Wawrzyniak) albo bezpośrednio do mnie - telefonicznie lub pocztą elektroniczną (patrz zakładka KONTAKT). Stawki za zajęcia będą niewygórowane i niezależne od liczby uczestników. Ponadto przypominam, że oprócz ww dyscyplin prowadzę także inne tematycznie zajęcia (oferta wkrótce na stronie), w tym np. ponoć całkiem do rzeczy 🙂 "Życie na brzegu morza".

Jednocześnie zwracam Państwa uwagę, że materiały o moich zajęciach na stronie warsztatyprzyrodnicze.pl/zajecia.php są nieaktualne, gdyż odnoszą się do lat minionych.

Do zobaczenia !!!

Ampedus elegantulus, Gdańsk-Matarnia, 2017, fot. SZ

Komentarz czynnika społecznego do pisma urzędowego

Motto: „(...) Ekologia wyraźnie wskazuje, że już od długiego czasu żyjemy na koszt przyszłych pokoleń (...)” aut.: nieodżałowanej pamięci Pan Profesor Roman Andrzejewski, Ekologia i ekorozwój – esej dydaktyczny, Człowiek i Przyroda nr 5, jesień 1996, KUL, Sekcja Filozofii Przyrody i Ochrony Środowiska, Zakład Ekologii Człowieka, Lublin.

Autor pisma urzędowego: Pan Bartłomiej Obajtek (BO) dyrektor Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Gdańsku

Adresat pisma urzędowego: Pan Jacek Karnowski Prezydent Miasta Sopotu

pismo urzędowe skierowane było do wiadomości: Marszałek Województwa Pomorskiego, Trójmiejski Park Krajobrazowy, Dyrektor Generalny Lasów Państwowych, Minister Środowiska, Nadleśnictwo Gdańsk

odniesienie do czasu: grudzień 2019 rok

odniesienie do obszaru: odniesienie ogólne – lasy Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego (tj. w większości administracja Nadleśnictwa Gdańsk, RDLP Gdańsk); odniesienie szczegółowe – lasy sopockie, w tym częściowo tzw. lasy komunalne (tutaj administracja Miasta Sopot)

forma pisma: wykład (coś bardzo w stylu: „profesor poucza studenta”)

zamiast wprowadzenia: zadziwienie + niedowierzanie niżej podpisanego (SZ)

myśl przewodnia BO (w rozumieniu SZ): „(...) prowadzenie odpowiedniej gospodarki leśnej dostosowanej do miejscowych warunków. Te zasady są w pełni realizowane przez Lasy Państwowe (...)

komentarz SZ: kilkudziesięcio- już letnie obserwacje wskazują, że prowadzona gospodarka leśna nie spełnia, zwłaszcza w ostatnim czasie, różnorakich oczekiwań mieszkańców trójmiejskich lokalnych społeczności

KONKRETY z dokumentu

teza BO: „(...) obowiązuje plan urządzenia lasu (PUL – dop.SZ),  opracowany został przez niezależną firmę (...)”

komentarz SZ: wykonawcą Planu Urządzenia Lasu dla Nadleśnictwa Gdańsk na lata 2015-2024 było Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej w Gdyni; „niezależność”  względem PGL LP, tutaj konkretnie RDLP w Gdańsku, dobrze obrazuje taka np. mapka, wystawiona zresztą na stronie tej firmy:

Mapa Planów Urządzenia Lasu wykonanych przez oddział w Gdyni (źródło: https://www.buligl.pl/web/gdynia/18)

teza BO: „(...) uwzlędniono w nim (w PUL – dop. SZ) ochronną i rekreacyjną funkcję lasów otaczających dużą aglomerację miejską jaką jest Trójmiasto, a także ograniczenia wynikające z potrzeb ochrony przyrody (...)”

komentarz SZ: jednym z przejawów tej „troski” o potrzeby lokalnych społeczności i przyrody było zwiększenie zakładanego pozyskania drewna w PUL w stosunku do lat 2005-2014; polecam lekturę interpelacji Pani Ewy Lieder http://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/Interpelacja

teza BO: „(...) gospodarka leśna daje zatrudnienie około 400 tys. naszych obywateli (...)”

komentarz SZ: wypadało dodać jak już, że lwia część tej liczby to wykruszający się wraz z upływem czasu pracownicy prywatnych firm tzw. Zakładów Usług Leśnych (ZUL-i) (coraz mniej „młodych” chce zajmować się pozyskaniem drewna - to ciężka, niebezpieczna i słabo opłacana robota); w PGL LP w 2016 roku pracowało na dobrze, bardzo dobrze lub sowicie ukształtowanych płacowo etatach stałych około 26 tys. osób (źródło: http://www.lasy.gov.pl/pl/informacje/publikacje/do-poczytania/lasy-panstwowe-w-liczbach-1/lasy-panstwowe-w-liczbach-2018.pdf)

teza BO: „(...) do lasu wprowadza sie młode drzewka gatunków, których na danej powierzchni nie ma, a powinny być, by składy gatunkowe naszych lasów były jak najbardziej zbliżone do naturalnych (...)”

komentarz SZ: przedstawione na poniższych dwóch zdjęciach studium nie jest jakimś odosobnionym na Pomorzu przypadkiem; dodam może gwoli wyjaśnienia, że zdaniem licznych naukowców świerk pospolity jest dla Pomorza Wschodniego gatunkiem obcym geograficznie

Buczyna, zrąb. Trójmiejski Park Krajobrazowy, leśnictwo Kamień, oddział 291g fot. SZ 10 VII 2019 r.

Nasadzenia świerka pospolitego na siedlisku kwaśnej buczyny niżowej, leśnictwo, oddział jw. fot. SZ 10 VII 2019 r.

teza BO: „(...) nowe pokolenia lasu będą bardziej zróżnicowane gatunkowo i wiekowo (...) będą bardziej odporne na potencjalne zagrożenia (...)”

komentarz SZ: nie ma żadnych dowodów na to, że np. z natury ubogie gatunkowo buczyny są czy będą w jakiś sposób mniej odporne na „potencjalne zagrożenia” niż przykładowo grądy lub łęgi

teza BO: (...) dzięki zwiększeniu udziału w drzewostanie drzew młodszych i w średnim wieku oraz eliminowaniu drzew starych, dojrzałych do wyrębu, zwiększają wiązanie dwutlenku węgla i produkcję tlenu (...)”

komentarz pierwszy SZ: ??? jest dość powszechnie znaną kwestią, że dojrzałe i stare drzewa są wyjątkowo wydajne w procesie fotosyntezy; przykładowo podaje się, że jeden wiekowy buk produkuje mnie więcej tyle tlenu, ile około 1700 osobników młodocianych (10-letnich) tego gatunku

komentarz drugi SZ: buk dożywa w warunkach Środkowej Europy nawet do 400 lat – wtedy jest starym drzewem; tyle, że w polskich lasach tnie się buki w wieku 120-160 lat, to są drzewa w sile wieku, do starości daleka jeszcze droga

teza BO: „(...) drewno (...) np. w budownictwie lub meblarstwie, pozwala w dalszym ciągu zachować związany w sobie dwutlenek węgla. Niestety nie dzieje się tak w przypadku drzew, które zamierając i rozkładając się stopniowo uwalniają związany przez siebie dwutlenek węgla (...)”

komentarz SZ: w duchu troski o pełną prawdę wyżej wyłożonej tezy chętnie posłuchałbym wywodu nt. drewna opałowego

teza BO: „(...) sugeruję również, by zainteresował się Pan lasami, którymi osobiście zarządza (chodzi o lasy komunalne – dop. SZ) (...) osoba złośliwa mogłaby stwierdzić, że Pan również prowadzi na ogromną skalę wycinkę drzew, w dodatku dopuszczając do deprecjacji surowca z nich pozyskanego, a także zezwala na dewastację lasu przez zaniechanie sprzątania śmieci (...)

komentarz pierwszy SZ: względnie ekstensywny charakter gospodarowania w trójmiejskich lasach komunalnych, z wyraźnym rysem pozostawiania części zamierających i martwych drzew do naturalnego rozkładu, z lokalnie minimalną presją lub jej brakiem na wszelkie drzewa odbiegające od „gospodarczej normy” obfitujące w mikrosiedliska nadrzewne takie jak dziuple, pęknięcia, pniowe „kieszenie” itd., mógłby stać się pilotażowym wzorem do naśladowania w lasach administrowanych przez PGL LP, gdzie tego typu drzew (nie wspominając o starych drzewach) śladowe ilości (dlaczego, porównaj np. zdjęcie poniżej); nie przypadkowo wyniki wieloletnich badań i obserwacji wskazują na duże walory wielu grup stworzeń powiązanych z tą właśnie przestrzenią; listy gatunków np. grzybów czy owadów mówią wiele

Trójmiejski Park Krajobrazowy, Dolina Czystej Wody oddz. 95a leśn. Renuszewo. Stos drewna opałowego. Fragment ściętego świerka pospolitego z dziuplą wewnątrzpniową i próchnowiskiem. Już prawie nie-gniazdo mrówki kartoniarki czarnej Lasius fuliginosus.  fot SZ 3 VI 2019 r.

komentarz drugi SZ: zaśmiecenie jest słabo skorelowane z tym czy innym administratorem lasu; co najwyżej w aspekcie likwidacji skutków; skoro Pan BO uważa, że w komunalnych brudno, a w państwowych czysto zapraszam np. w okolice Gdańska-Niedźwiednika, Gdyni czy Wejherowa

Ku zakończeniu

  • od blisko 30 już lat nie został utworzony w przestrzeni leśnej Trójmiejskiego PK administrowanej przez PGL LP żaden użytek ekologiczny pomimo licznych próśb, sugestii, w tym tematycznych publikacji; Miasto Sopot było jednym z pionierów inwentaryzacji cennych przyrodniczo obszarów w obrębie swych granic; efektem badań zespołu naukowców była stosowna publikacja książkowa (Ciechanowski M., Machnikowski W., Wantoch-Rekowski M., Wilga M. S., Zieliński S. 2012. Sopot Zielone Miasto. Urząd Miasta Sopot, Sopot), zaś finalnie – objęcie ochroną kilku obiektów, w tym leśnych;
  • jako jeden z około 37 mln właścicieli lasów Polski, a co za tym idzie sponsorów niemałych przecież uposażeń pracowników PGL LP (niezorientowanym innym właścicielom lasów Polski polecam np. lekturę https://gazetalubuska.pl/lubuska-lista-plac-jak-zarabia-sie-w-regionalnej-dyrekcji-lasow-panstwowych-w-zielonej-gorze-poznaj-place-od-dyrektora-do/ga), w trosce o rzetelność, której także w tego typu korespondencji wymagać sobie pozwalam, apeluję do Pana Dyrektora RDLP w Gdańsku o obiektywizm w wyrażaniu swoich przemyśleń i poglądów;
  • zainteresowanym pogłębieniem tematycznej wiedzy o PGL LP polecam wielce pouczającą lekturę Strategii Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe na lata 2014-2030, Warszawa, grudzień 2013 r. (http://zlpwrp.pl/wp-content/uploads/2014/08/strategia-LP.pdf);
  • a na koniec życzę jak najszybszego powrotu PGL LP do sfery budżetowej (zachęcam do lektury tematycznego o tej kwestii materiału na tej stronie), jak to w sumie nie tak znów dawno bywało; wtedy i nauczyciel i urzędnik i leśnik (np. mój św. pamięci Dziadek) i inne zawody budżetowe zarabiały podobnie; i miało to coś wspólnego ze sprawiedliwością społeczną; obecne uwarunkowania są od tak pojmowanej sprawiedliwości społecznej bardzo daleko.

 Komentował: dr inż. nauk leśnych Sławomir Zieliński (SZ)

Wycieczka przyrodnicza do Wiosła Małego

opracowanie: raport w wycieczki przyrodniczej

uczestnicy:  przyrodnicy i sympatycy (jeszcze nie „klepniętego” przez Zarząd)  Wschodniopomorskiego Koła  Terenowego Klubu Przyrodników: Iwonka Zielińska (lansowana kandydatura  Szefowej Koła), Danka Ciskowska, Danka Osińska, Jarek Wojtaś, Czarek Osiński, Sławek Zieliński

data: 12 X 2019 r. (orientacyjne godziny 9.00 – 16.30)

teren:  południowy skraj województwa pomorskiego, gmina Gniew, zachodni skraj doliny Wisły, rezerwat przyrody „Wiosło Małe” i tereny przyległe; unikatowy w województwie pomorskim fragment doliny Wisły, dno doliny z ciągiem przerywanego groblami starorzecza Wisły, usytuowanego u podnóża zachodniego fragmentu bardzo stromego tutaj zbocza dolinnego porośniętego roślinnością, w tym wieloma gatunkami kserotermofilnymi, wypieranymi przez roślinność leśną; zbocza te wraz z fragmentami partii wierzchowinowych na odcinku między osadami Widlice Górne i Wiosło Małe objęte są od 1965 roku ochroną jako florystyczny rezerwat przyrody o nazwie „Wiosło Małe”; kolejny tego typu obiekt usytuowany jest nieco bardziej na południe w kierunku Nowego – jest to leśny rezerwat przyrody „Wiosło Duże”; z obydwu tych rezerwatów podawane są bardzo interesujące gatunki roślin, a wśród nich np. lilia złotogłów, wawrzynek wilczełyko, listera jajowata, kruszczyk szerokolistny, rozchodnik karpacki, mchy: rokiet pierzasty, brodawkowiec czysty, parzoch szerokolistny (zagrożony wymarciem), grzybienie północne, salwinia pływająca (starorzecze).

pogoda: temperatura około 17° C, zachmurzenie częściowe, chmury głównie Altocumulus i Cumulus, przebłyski słońca, wiatr Z i Pd-Z, przesympatycznie

stan wody w Wiśle: niski (piaszczyste ławice w korycie ponad poziomem wody)

charakter wycieczki: rekreacyjno-krajoznawczo-promocyjno-dydaktyczny

odniesienia do charakteru wycieczki:

  • rekreacja – odpoczynek od „codzienności” w miłym towarzystwie części „starej” ekipy bieszczadzkiej i nie tylko;
  • krajoznawstwo – kilkugodzinny pobyt w jednym z najbardziej unikatowych przyrodniczo miejsc na Pomorzu Wschodnim, powiązany np. z analizą niesztampowego ukształtowania terenu w rezerwacie (osobnica wskaźnikowa – Danka C. 🙂 );
  • promocja – ciągłe wsparcie dla bliskiej naszym sercom pro-ptasiej kampanii Niech Żyją !;
  • dydaktyka – jak to u nas – nieustająca i nieomalże bezwiedna edukacja przyrodnicza, z naciskiem na rozpoznawanie gatunków.

zaobserwowane wybrane rośliny: grążel żółty, rdest ziemnowodny, dereń świdwa, berberys zwyczajny, przylaszczka pospolita, wawrzynek wilczełyko, kopytnik pospolity

zaobserwowane wybrane zwierzęta: tracz nurogęś (Czarek), łabędź niemy (wszyscy), dzik (Iwonka, Danka C.), zaskroniec (Jarek), biedronka azjatycka (wszyscy), osa dachowa (Danka O.), kowal dwuplamek (Sławek), szczeżuja wielka (wszyscy), skójka malarska (Iwonka, Danka C.), zimorodek (Sławek)

zaobserwowane wybrane grzyby: opieńka miodowa, czubajka kania,  muchomor czerwony, muchomor plamisty, zimówka aksamitno-trzonowa, muchomor czerwonawy, borowik szlachetny

zaobserwowane wybrane ekosystemy: ciepłe grądy nazboczowe, piaszczyste ławice głównego koryta Wisły, piaszczyste ławice nurtu wstecznego (za ostrogami), starorzecza Wisły, łąki  zalewowe i zarośla z wierzbą i klonem jesionolistnym (też zalewowe), zbiorowisko leśne z dominującą robinią akacjową, porzucone siedliska ludzkie

ciekawostka: na zakończenie wycieczki odwiedziliśmy niedawno wybudowaną wieżę obserwacyjną na wzniesieniu skarpy dolinnej nieco na południe od Małego Wiosła – roztacza się z niej wspaniała panorama fragmentu doliny Wisły; wypatrzone miasta: Kwidzyn, Nowe, Grudziądz, Świecie, (Gniew i Sztum nieco pochowane).

Zapraszam do galerii. Dziękuję Wszystkim za udział i twórczą wymianę myśli.

Autorzy zdjęć: praktycznie wszyscy, zwłaszcza zaś Iwonka, Jarek, Czarek.

burst
burst

Data: 24-25 VIII 2019 r.

Miejsce docelowe: Kąty Rybackie, Ośrodek Wczasowy Tomasz Terendy  www.terendy.com

Rowerzyści: Iwonka Zielińska, Ewcia Wojtaś, Jarek Wojtaś, Leszek Zieliński, Mateusz Zieliński, Sławek Zieliński

Dojazd do punktu integracji z: Gdańsk (EJL), Rotmanka (IMS)

Miejsce uformowania peletonu: Przejazdowo

Trasa dalej: Sobieszewo-Świbno-przeprawa promowa Wisła Przekop-Mikoszewo-Jantar-Junoszyno-Stegna-Sztutowo-Kąty Rybackie

Logistyczno-interwencyjne wsparcie zmotoryzowane: Grażynka Zwara, Bożenka Cymerys, Krzysztof Zwara, Sławek Cymerys

Średnia odległość w jedną stronę: 52 km

Awarie: przebicia 4 dętek (wszystko Sławek)

Interwencja logistyczna: pierwszy Sławek

Interwencja techniczna: Gajewski Miłosz, Usługi Wulkanizacyjne, Sztutowo

Super wyprawa. Dziękujemy Tomkowi, pozdrawiamy Bogusię, szkoda, że Was nie było Danko, Przemku, Inne Wielkie i Wielcy. Były radości (jazda, krajobrazy, nowa ścieżka rowerowa, piękna sieciarka i bogatek, ujście Wisły Królewieckiej :), twórcze dyskusje Klubowiczów i Sympatyków Klubu Przyrodników) i smutek (przygnębiający krajobraz po wycince drzewostanu pod planowany przekop mierzei w Nowym Świecie). Konkluzję mieliśmy w tym temacie zgodną - oby do tego dramatycznie absurdalnego przyrodniczo i ekonomicznie przedsięwzięcia nigdy nie  doszło ! Zapraszam do fotogalerii poniżej. Zdjęcia SZ.